Algemeen

Historia Naturalis door Gaius Plinius Secundus, 77 na Chr:

Daar stort, twee keer in elke periode van een dag en een nacht, de oceaan zich met een snel getij zich over een onmetelijke vlakte, daarbij de eeuwenoude strijd van de Nature verhullend of het gebied tot het land of de zee behoort. Daar bewoont dit miserabele ras opgehoogde stukken grond of platforms, die ze met de hand hebben aangelegd boven het niveau van het hoogst bekende getij. Levend in hutten gebouwd op de gekozen plekken, lijken zij op zeelieden in schepen als het water het omringende land bedekt, maar op schipbreukelingen als het getij zich heeft teruggetrokken, en rond hun hutten vangen ze vis die probeert te ontsnappen met het aflopende getij. Het is voor hen niet mogelijk om kuddes te houden en te leven op melk zoals de omringende stammen, ze kunnen zelfs niet met wilde dieren vechten, omdat al het bosland ver weg ligt. Ze vlechten touwen van zegge en biezen van de moerassen om daarmee netten te kunnen uitzetten om vis te vangen, en zij graven modder op met hun handen en drogen het meer in de wind dan in de zon, en met aarde als brandstof verwarmen zij hun voedsel en hun eigen lichamen, bevroren in de noordenwind. Hun enige drank komt van het opslaan van regenwater in tanks in het voorhof van hun huizen. En dit zijn de rassen die, als ze nu overwonnen worden door de Romeinse natie, zeggen dat ze vervallen tot slavernij! 

In ons gebied zijn, meestal op de hogere oeverwallen aan de vele bochten van de Fivel, verschillende wierden ontstaan. Sommige bestaan nog, maar vele zijn verdwenen. En er zullen vast ook verdwenen wierden zijn waarvan niemand weet heeft. En er zijn open vragen: Waar lag Eestum en hoe zit het met Oldersum?

Als belangrijke informatiebron is voor de beschrijvingen gebruik gemaakt van het artikel West-Fivelingo 600 V.Chr. - 1900 N.Chr. Archeologischekartering en beschrijving van 2500 jaar bewoning in Midden-Groningen. van M. Miedema (Miedema, 1999). Ook de kaartjes zijn hieraan ontleend.
Kaart met daarop aangegeven de door Miedema beschreven wierden

Op dit kaartje zijn 8 van de 9 door Miedema beschreven wierden aangegeven. De 9e beschreven wierde is "de Berg". Deze was gelegen op het borgterrein in Lellens.

Maar hiermee hebben we nog niet alle wierden in onze omgeving in beeld. Een andere informatiebron is de Cultuurhistorische Waardenkaart van de Provincie Groningen, januari 2004. De volgende kaart is daarvan een uitsnede.

Uitsnede Cultuurhistorische Waardenkaart Groningen januari 2004

























Op deze kaart ontbreken een aantal wierden die we kennen uit de beschrijving van Miedema: Lellens, Bouwlust, Straatwegterp, Huisburen en Wittewierum.
Maar er staan 7 wierden op die door Miedema niet beschreven zijn:

  • 't Hoogje (Stadsweg ten zuiden van de Graslanden)
  • Amerika (direct ten zuiden van 't Hoogje)
  • naamloze (mini)wierde (direct ten noorden van 't Hoogje)
  • naamloze (mini)wierde (aan Damsterdiep tegenover Nijestreek)
  • 't Waschhuis (bij Eemskanaal)
  • naamloze wierde (bij Winneweer aan Damsterdiep ten zuiden van bebouwing)
  • naamloze wierde  (op Kleiweg even voorbij Pierewietshoukje).
Uitsnede Archeologische Kaart Gemeente Ten Boer

























Een derde informatiebron is de Archeologische verwachtingskaart en beleidsadvieskaart Gemeente Ten Boer. Hierop staan nog veel meer wierden aangegeven.

Een vierde informatiebron is de terpenkaart die hoort bij "Terpen tussen Vlie en Eems" door H. Halbertsma 1963.
Terpenkaart bij "Terpen tussen Vlie en Eems", Halbertsma 1963


























Ook hier geen volledige verzameling.
Ten opzichte van de kaart van Miedema ontbreekt Bouwlust en is de wierde ZZO van de Graslanden toegevoegd.

Samenvatting:
Wierde Terpen tussen Vlie en Eems, Halbertsma 1963 Archeologische kartering en beschrijving van 2500 jaar bewoning in Midden-Groningen, Miedema, 1999 Cultuur-historische waardenkaart Provincie Groningen, 2004 Archeologische verwachtingskaart en beleidsadvieskaart Gemeente Ten Boer, 2008
Hemert x x x x
Lellens x x x x
Tuwinga x x x x
Graslanden x x x x
de Berg, ZW-hoek Lellens x
miniwierde ZO van Lellens x
Bouwlust x x
t Hoogje x x
Welgelegen Rijkweg 237 x
Straatwegterp x x x
Huisburen x x x
miniwierde achter Reinders x
Tussen brug en Tuwinga x
2 miniwierden bij Oldenhuis x
miniwierde bij Medenweg 7 x
Wittewierum x x x
Kleiweg, voorbij Pierewietshoukje x x
miniwierde N van 't Hoogje x x
wierde Z van 't Hoogje (Amerika) x x
miniwierde Damsterdiep t.o. Nijestreek x x
miniwierde Damsterdiep ZO van afslag Ten Post x
miniwierde Damsterdiep Z van bebouwing Winneweer x x
Winneweer Stadsweg x
Winneweer Rijksweg O van Delleweg x
t Waschhuis bij Eemskanaal x x
3 miniwierden bij 't Waschhuis x
Dingweer x
Maria Christianhoeve x
miniwierde ZO van Maria Christinahoeve x
miniwierde O van Dijkshornsterklap x
Oostbroek x
Heem achter Oostbroek x
t Kerkhof W van 't Hoogje x